دوران باستان هر شهر بین النهرین، یک رب النوع یا خدایی داشت، که در قالب یک بت یا مجسمه شناخته می شد، و اهالی هر شهر رب النوع سایر شهر های دیگر را، در رتبه پایین تر از رب النوع شهر خود می دانستند. چنانچه شهری به تسخیر دیگری در می آمد، رب النوع آن شهر به اسارت رفته، و استقلال آن شهر از بین می رفت. سه رب النوع بزرگ را همه می پرستیدند:
1 - آنو، خدای آسمان، 2 - هه آ، صاحب آب های در های عمیق، 3 = بل یا بعل، خدای زمین.
قبل از دوران خدایان و رب النوع های مختلف، در دوره های ماقبل تاریخ، مردم با پاکی تمام، زندگی سالم و طبیعی و مظاهر طبیعت را ستایش می کردند، که در ایران مهر پرستی اولیه از آن است. کم کم در ادامه شهر نشینی، و نیاز حکام برای استثمار کردن مردم، خدایان مختلف ساخته شدند. سپس با ترفند های مخصوص دوران تمدن خودشان، خدایان را جنبه آسمانی دادند، و برای هر یک از عوامل طبیعی منشاُ ربانی قائل شدند، و برای آنها معابد ساختند، و مراسم خاصی برایشان اجرا کردند، و همواره برای آنها قربانی و هدیه می دادند. حتی برایشان فرزند و همسر هم قائل می شدند، در بخش هایی از بین النهرین به معابدی بر میخوریم، که جفت در کنار هم ساخته شده بودند، که دلیل بر وجود اعتقاد به زن و شوهری می باشد.
خدای بزرگ شهر اوروک در بین النهرین، ایزد بانو «اینانا» یا «اینین» بود، که در سومری به معنای «بانوی آسمانها» است، همسر او «دُموزی» خدای برکت و بخشندگی و بارور کنندگی است. در بین النهرین مانند ایران و آسیای میانه، ستایش بسیار گسترده الهه مادر از 5000 ق.م به بعد، رواج داشت، وجود پیکرک های سفالین الهه مادر با زیور الات فلزی، وجود مهره های گردان (سیلندری)، که صحنه های آئینی، مذهبی و اساطیری بر آنها نقش شده، و اطلاع مکتوب از وجود آئین های پیروان الهه مادر، و شرکت مردم در آئین ها نشان میدهد
مهمترین خدایان که ابتدا در سومر مورد پرستش قرار گرفتند، آنهایی بودند که سرنوشت را رقم میزدند، سومری ها تقسیم بندی هایی درباره خدایان داشتند، مثلاَّ، خدایان خلاق و غیر خلاق، خدایان اصلی عبارتند:
آنو (anu) ــ خدای آسمان، که در اصل خدای بزرگ سومری بود، و خدای حامی شهر اوروک(uruk) بود، و در آن شهر معبد داشت، او پدر خدایان بود، و با الهه زمین ازدواج می کند، ثمره آن «انلیل» خدای هوا است.
انلیل (enlil) ــ فرزند آنو و خدای هوا و حامی بزرگ نوع بشر است، او بعدا بعنوان پادشاه جانشین پدرش شد، بنابر اساطیر سومری، او زمین و آسمان را از هم جدا کرد. از تخمها، گیاهان را رویانید و سرنوشت را رقم زد ، سلاحش رعد بود و صدایش برق و بوسیله رعد و برق نظم را برقرار می سازد، طوفان و باد از نیرو های او هستند.
اِنکی (Enki) ــ خدای خردمند و مظهر خرد است، آفرینش جهان در دست اوست، و نظام بخش امور جهان است، خدای باران آوری که رفاه جوامع انسانی را در دست دارد. او وضع کننده قانون و حافظ آن است، بهترین دوست انسان و تعیین کننده سرنوشت آدمیان است. او با کشتن غول نرنیه نخستین اپسو (Apsu) به قدرت می رسد. مردوک خدای بزرگ بابلی پسر او اینانا دختر اوست، انکی همتای اِ آ (Ea) ایزد زمین است، او خدای آبها و سازمان دهنده حیات بر روی زمین است.
مردوک (mardduk) ــ فرزند و اِنکی و اِآ ، و خدای بزرگ بابل است، پس از جایگزین شدن نظام پدر سالاری به جای مادرسالاری حدود نیمه دوم هزاره دوم ق.م، جانشین انکی خدای خردمند شد، که در دوره سومری ها خدای زراعت بود، ولی در زمان به قدرت رسیدن شهر بابل، مردوک به مقام خدای آسمانها ارتقا پیدا کرد. او حامی شهر بابل و قهرمان منظومه آفرینش بابلی بود.
آشور (Ashur) ــ خدای بزرگ آشور بود، زمانیکه آشوریان قدرت را بدست گرفتند، خدای آشور که با همین نام خوانده می شود، نسبت به مردوک و بقیه خدایان برتری یافت، و حتی در راستای آفرینش جانشین مردوک شد.
سین (Sin) ــ خدای ماه است، و در اساطیر سومری به آن نانا گفته می شود، او نگهبان گله و خدای سرنوشت و خدای حامی شهر اور (Ur) که نماد او هلال ماه است.
شمش (SHamash) ــ یا شم، او را آتو هم میخوانند، خدای خورشید است و فرزند ماه هم گفته می شد، در نقوش میان رودان شم را در حالی نشان می دهند، که اشعه هایی از شانه هایش بیرون زده، و دو خدا در حال باز کردن در های آسمان بر روی او هستند. ابزاری شبیه اره در دست دارد، که نشانه قضاوت و اجرای عدالت می باشد، حمورابی از او اطاعت می کرد، و نماد شمش قرص خورشید است. شم نشان های ویژه قدرت خدایی یعنی باتوم است، حلقه در دست دارد، و قانون را به حمورابی می دهد، که حالتی از دقت و احترام دارد.
اینانا (Inanna) ــ فرزند انکی و خواهر مردوک است، در سومر به معنای خدای آسمان و در بابل و آشور ایشتار خوانده می شود، که معادل آناهیتا در ایرانی، و ونوس رومی و آفرودیت یونان است. اینانا ایزد بانوی عشق و باروری، و بسیاری صفات آسمانی دیگر است، همچنین ایزد بانوی بزرگ اوروک می باشد.
دُموزی(Dumuzi) ــ خدای شبانی و گله ها بود، و در بابل تموز گفته می شد، بمعنی فرزند راستین و مومن است. او خدای بخشندگی و بارور کنندگی بوده، و هر سال آئین خاصی که محتوای آن برکت بخشی و شهادت بود، برگزار می شد. گویا ریشه آن از عید نوروز بوده، که به نمروز و دموز تغییر کرده است.
نابو (Nabu) ــ خدای قلم و کتابت و فرزند مردوک بوده، که در هزاره اول ق.م به محبوبیت رسید.
نینورته (Ninurta) ــ ایزد باران است او سلاح بی نظیری به حمورابی می داد که پیروز می شد.
با وجود این خدایان، سومری ها برای هر پدیده رب النوع یا خدایی داشتند، به ارواح بد، عفریت ها و جن ها نیز معتقد بودند، هر یک از حکام برای خود رب النوع داشت، که در جنگها، امراض و برای کسب ثروت از آن بهره می بردند.
1 - آنو، خدای آسمان، 2 - هه آ، صاحب آب های در های عمیق، 3 = بل یا بعل، خدای زمین.
قبل از دوران خدایان و رب النوع های مختلف، در دوره های ماقبل تاریخ، مردم با پاکی تمام، زندگی سالم و طبیعی و مظاهر طبیعت را ستایش می کردند، که در ایران مهر پرستی اولیه از آن است. کم کم در ادامه شهر نشینی، و نیاز حکام برای استثمار کردن مردم، خدایان مختلف ساخته شدند. سپس با ترفند های مخصوص دوران تمدن خودشان، خدایان را جنبه آسمانی دادند، و برای هر یک از عوامل طبیعی منشاُ ربانی قائل شدند، و برای آنها معابد ساختند، و مراسم خاصی برایشان اجرا کردند، و همواره برای آنها قربانی و هدیه می دادند. حتی برایشان فرزند و همسر هم قائل می شدند، در بخش هایی از بین النهرین به معابدی بر میخوریم، که جفت در کنار هم ساخته شده بودند، که دلیل بر وجود اعتقاد به زن و شوهری می باشد.
خدای بزرگ شهر اوروک در بین النهرین، ایزد بانو «اینانا» یا «اینین» بود، که در سومری به معنای «بانوی آسمانها» است، همسر او «دُموزی» خدای برکت و بخشندگی و بارور کنندگی است. در بین النهرین مانند ایران و آسیای میانه، ستایش بسیار گسترده الهه مادر از 5000 ق.م به بعد، رواج داشت، وجود پیکرک های سفالین الهه مادر با زیور الات فلزی، وجود مهره های گردان (سیلندری)، که صحنه های آئینی، مذهبی و اساطیری بر آنها نقش شده، و اطلاع مکتوب از وجود آئین های پیروان الهه مادر، و شرکت مردم در آئین ها نشان میدهد
مهمترین خدایان که ابتدا در سومر مورد پرستش قرار گرفتند، آنهایی بودند که سرنوشت را رقم میزدند، سومری ها تقسیم بندی هایی درباره خدایان داشتند، مثلاَّ، خدایان خلاق و غیر خلاق، خدایان اصلی عبارتند:
آنو (anu) ــ خدای آسمان، که در اصل خدای بزرگ سومری بود، و خدای حامی شهر اوروک(uruk) بود، و در آن شهر معبد داشت، او پدر خدایان بود، و با الهه زمین ازدواج می کند، ثمره آن «انلیل» خدای هوا است.
انلیل (enlil) ــ فرزند آنو و خدای هوا و حامی بزرگ نوع بشر است، او بعدا بعنوان پادشاه جانشین پدرش شد، بنابر اساطیر سومری، او زمین و آسمان را از هم جدا کرد. از تخمها، گیاهان را رویانید و سرنوشت را رقم زد ، سلاحش رعد بود و صدایش برق و بوسیله رعد و برق نظم را برقرار می سازد، طوفان و باد از نیرو های او هستند.
اِنکی (Enki) ــ خدای خردمند و مظهر خرد است، آفرینش جهان در دست اوست، و نظام بخش امور جهان است، خدای باران آوری که رفاه جوامع انسانی را در دست دارد. او وضع کننده قانون و حافظ آن است، بهترین دوست انسان و تعیین کننده سرنوشت آدمیان است. او با کشتن غول نرنیه نخستین اپسو (Apsu) به قدرت می رسد. مردوک خدای بزرگ بابلی پسر او اینانا دختر اوست، انکی همتای اِ آ (Ea) ایزد زمین است، او خدای آبها و سازمان دهنده حیات بر روی زمین است.
مردوک (mardduk) ــ فرزند و اِنکی و اِآ ، و خدای بزرگ بابل است، پس از جایگزین شدن نظام پدر سالاری به جای مادرسالاری حدود نیمه دوم هزاره دوم ق.م، جانشین انکی خدای خردمند شد، که در دوره سومری ها خدای زراعت بود، ولی در زمان به قدرت رسیدن شهر بابل، مردوک به مقام خدای آسمانها ارتقا پیدا کرد. او حامی شهر بابل و قهرمان منظومه آفرینش بابلی بود.
آشور (Ashur) ــ خدای بزرگ آشور بود، زمانیکه آشوریان قدرت را بدست گرفتند، خدای آشور که با همین نام خوانده می شود، نسبت به مردوک و بقیه خدایان برتری یافت، و حتی در راستای آفرینش جانشین مردوک شد.
سین (Sin) ــ خدای ماه است، و در اساطیر سومری به آن نانا گفته می شود، او نگهبان گله و خدای سرنوشت و خدای حامی شهر اور (Ur) که نماد او هلال ماه است.
شمش (SHamash) ــ یا شم، او را آتو هم میخوانند، خدای خورشید است و فرزند ماه هم گفته می شد، در نقوش میان رودان شم را در حالی نشان می دهند، که اشعه هایی از شانه هایش بیرون زده، و دو خدا در حال باز کردن در های آسمان بر روی او هستند. ابزاری شبیه اره در دست دارد، که نشانه قضاوت و اجرای عدالت می باشد، حمورابی از او اطاعت می کرد، و نماد شمش قرص خورشید است. شم نشان های ویژه قدرت خدایی یعنی باتوم است، حلقه در دست دارد، و قانون را به حمورابی می دهد، که حالتی از دقت و احترام دارد.
اینانا (Inanna) ــ فرزند انکی و خواهر مردوک است، در سومر به معنای خدای آسمان و در بابل و آشور ایشتار خوانده می شود، که معادل آناهیتا در ایرانی، و ونوس رومی و آفرودیت یونان است. اینانا ایزد بانوی عشق و باروری، و بسیاری صفات آسمانی دیگر است، همچنین ایزد بانوی بزرگ اوروک می باشد.
دُموزی(Dumuzi) ــ خدای شبانی و گله ها بود، و در بابل تموز گفته می شد، بمعنی فرزند راستین و مومن است. او خدای بخشندگی و بارور کنندگی بوده، و هر سال آئین خاصی که محتوای آن برکت بخشی و شهادت بود، برگزار می شد. گویا ریشه آن از عید نوروز بوده، که به نمروز و دموز تغییر کرده است.
نابو (Nabu) ــ خدای قلم و کتابت و فرزند مردوک بوده، که در هزاره اول ق.م به محبوبیت رسید.
نینورته (Ninurta) ــ ایزد باران است او سلاح بی نظیری به حمورابی می داد که پیروز می شد.
با وجود این خدایان، سومری ها برای هر پدیده رب النوع یا خدایی داشتند، به ارواح بد، عفریت ها و جن ها نیز معتقد بودند، هر یک از حکام برای خود رب النوع داشت، که در جنگها، امراض و برای کسب ثروت از آن بهره می بردند.
دانلود رمان های عاشقانه